Reżyseria: Tony Kaye Scenariusz: David McKenna Główne role: Edward Norton (Derek Vinyard), Edward Furlong (Danny Vinyard), Beverly D’Angelo (Doris Vinyard), Avery Brooks (Dr. Bob Sweeney)
Fabuła:
Film rozpoczyna się sceną w czerni i bieli, przedstawiającą brutalne morderstwo. Derek Vinyard, młody neonazista, morduje dwóch czarnoskórych mężczyzn próbujących włamać się do jego samochodu. Scena ta jest retrospekcją, która przedstawia powód skazania Dereka na trzy lata więzienia.
W teraźniejszości, młodszy brat Dereka, Danny, jest pod silnym wpływem ideologii białej supremacji. Pisze esej gloryfikujący „Mein Kampf” na lekcję języka angielskiego, co prowadzi do konfrontacji z jego nauczycielem, dr. Bobem Sweeneyem. Sweeney, który kiedyś był mentorem Dereka, nakazuje Danny’emu napisać nowy esej na temat swojego brata i jego wpływu na rodzinę, a esej ten ma nosić tytuł „American History X”.
Retrospekcje:
Film przeplata teraźniejszość z retrospekcjami w czerni i bieli, które stopniowo odkrywają przeszłość Dereka. Dowiadujemy się, że Derek był szczęśliwym i mądrym uczniem, dopóki jego ojciec, strażak, nie został zabity przez dilerów narkotykowych podczas gaszenia pożaru w czarnej dzielnicy. Ta tragedia podsyciła w nim nienawiść do mniejszości etnicznych, co doprowadziło go do stania się liderem grupy neonazistowskiej.
W więzieniu Derek przechodzi przemianę. Początkowo trzyma się z białymi rasistami, ale szybko odkrywa ich hipokryzję i zaczyna kwestionować swoje przekonania. Przyjaźń z czarnoskórym więźniem Lamontem oraz brutalne pobicie przez białych skazanych zmieniają jego perspektywę. Dr Sweeney odwiedza go i pomaga zrozumieć, że nienawiść tylko niszczy jego życie i życie jego rodziny.
Teraźniejszość:
Po wyjściu z więzienia Derek stara się uchronić Danny’ego przed pójściem tą samą drogą nienawiści. Próbuje odciąć się od dawnej grupy i konfrontuje dawnych przyjaciół, w tym lidera neonazistów, Camerona. Derek próbuje przekonać Danny’ego do zmiany, dzieląc się swoimi doświadczeniami i pokazując, jak nienawiść zniszczyła ich rodzinę.
Film kończy się tragedią. Danny, po napisaniu eseju i zrozumieniu błędów swojego brata, zostaje zastrzelony w szkole przez czarnoskórego ucznia, z którym miał konflikt. Derek odnajduje ciało brata i załamuje się, rozumiejąc, że jego przeszłość ma nieodwracalne konsekwencje.
Tematyka i przesłanie:
„Więzień nienawiści” to film o zniszczeniach, jakie niesie ze sobą rasizm i nienawiść. Przedstawia trudną drogę odkupienia i próby naprawienia błędów. Film skłania do refleksji nad uprzedzeniami, ich źródłami i sposobami przezwyciężania ich. Edward Norton za swoją rolę otrzymał nominację do Oscara, a film, mimo kontrowersji związanych z produkcją, zdobył uznanie krytyków i widzów.