Książka „Sąsiedzi” Tomasza Grossa, opublikowana po raz pierwszy w 2000 roku, to ważne dzieło w polskiej literaturze historycznej i społecznej, które bada złożone relacje Polaków i Żydów w Polsce, szczególnie w kontekście II wojny światowej oraz Holokaustu. Gross, jako historyk, wykorzystuje to opracowanie do refleksji nad pamięcią, tożsamością i odpowiedzialnością zbiorową w kontekście trudnych wydarzeń historycznych.
Fabuła książki skupia się na zdarzeniach, które miały miejsce w 1941 roku w małym miasteczku Jedwabne, gdzie polska społeczność współpracowała z niemieckimi okupantami w zamordowaniu Żydów. Gross dokładnie opisuje mechanizmy, które doprowadziły do tego tragicznego wydarzenia, analizując zarówno czynniki społeczne, jak i psychologiczne, które wpłynęły na postawy ludzi wobec sąsiadów żydowskich.
Książka zawiera liczne świadectwa, dokumenty i relacje, które Gross pozyskał w trakcie swoich badań. Autor nie boi się stawiać trudnych pytań o moralność i odpowiedzialność, wskazując na skomplikowaną naturę relacji międzyludzkich w obliczu kryzysu. „Sąsiedzi” prowokują do refleksji nad pamięcią o Holocaustie, sposobami, w jakie historię interpretujemy, oraz wpływem tych wydarzeń na współczesne społeczeństwo.
„Sąsiedzi” wywołali wiele kontrowersji i dyskusji na temat polskiej tożsamości i relacji z Żydami, co czyni tę książkę nie tylko dokumentem historycznym, ale także ważnym głosem w debacie o polskiej przeszłości i współczesności. Gross podkreśla, że zrozumienie tego, co się wydarzyło w Jedwabnem, jest niezbędne dla przyszłych pokoleń, aby uniknąć powielania błędów przeszłości.
Książka spotkała się z mieszanymi reakcjami – z jednej strony została doceniona za swoje głębokie analizy i badania, z drugiej zaś, niektórzy krytycy oskarżali autora o uprzedzenia wobec Polaków. Niezależnie od kontrowersji, „Sąsiedzi” pozostają ważnym dziełem, które nieustannie inspiruje do refleksji i dialogu na temat trudnej historii Polski.